Scripts en Drivers

Het is onmiskenbaar, ik heb diep in mijzelf de opdracht vastgelegd: Wees Perfect. Ik ben daarin natuurlijk niet uniek, misschien is het zelfs banaal, maar dat maakt het niet eenvoudiger of lichter. Ik had er een volgende ronde coaching voor nodig om de grote invloed ervan me opnieuw bewust te worden. In de Transactionele Analyse (TA) heet dit interne gebod een driver en is het onderdeel van het centrale concept levensscript.

 

Wat is een levensscript? Stewart en Joines omschrijven het zo: “Een levensplan, opgesteld in de kinderjaren, bekrachtigd door de ouders, gerechtvaardigd door latere ervaringen en resulterend in een daartoe besloten uitkomst.” (107) Zij kiezen hun woorden zorgvuldig. Het gaat om een plan, opgesteld in de kinderjaren. Het zijn vooral emoties die het kind vastlegt als reactie op de werkelijkheid die niet altijd vriendelijk en veilig is. Een kind moet daarmee leren omgaan.  “Scriptbesluiten staan voor de beste strategie van het kind om te overleven in een wereld die vaak vijandig en zelfs levensbedreigend lijkt te zijn. Scriptbesluiten worden genomen op basis van de emoties en het werkelijkheidsonderzoek van het kind.” (108) Ik herken dat. Alles kan onveilig worden en ook degenen die je beschermen moeten (ouders) schieten te kort.
In ons dagelijks leven kunnen wij ‘in script’ zijn. Dan reageren wij alsof wij nog kleine kinderen zijn. “De voornaamste reden hiervan is, dat we nog steeds hopen het onopgeloste kernprobleem van onze kinderjaren op te kunnen lossen, namelijk het krijgen van onvoorwaardelijke liefde en aandacht.” Veel zijn wij hiervan ons niet bewust. Stewart en Joines wijzen op de verbeelding als ingang naar die kindfase: “Als wij volwassen zijn, liggen dromen en fantasieën het dichtst bij een herinnering aan onze vroegste levensjaren.” (108)

 

In dat script hebben wij in onze Ouder-egotoestand een aantal Ouderboodschappen van vader en moeder opgeslagen. (133). Wat mag je wel doen, wat moet je niet doen, samen met allerlei definities hoe de wereld in elkaar zit. De vijf meest voorkomende zijn: (134)

 

  1. Wees perfect
  2. Wees sterk
  3. Doe je best
  4. Doe (de ander) een plezier
  5. Schiet op

 

Dit zijn de drivers. Een kind gelooft dat hij OK kan blijven door deze bevelen te gehoorzamen. Wees Perfect en Doe je Best zijn mijn primaire drivers. En dus lees ik boeken zoals een kettingroker sigaretten rookt. Dus geef ik mijzelf niet gemakkelijk complimenten. Het kan immers altijd beter. Dus heb ik moeten leren luieren en dat gaat me nog steeds moeilijk af. Elk van die vijf drivers wordt gekenmerkt door een geheel van woorden, intonaties, gebaren, lichaamshouding en gelaatsuitdrukkingen. Linkerhand geheven, wijsvinger als pointer, bril op m’n voorhoofd, aan m’n linkeroorlel trekken bij het luisteren, samengetrokken mond, rechtop zitten, strak kijken. Dat soort dingen verraden mijn egotoestand: aangepast Kind doet zijn best en probeert perfect te zijn. Door goed te kijken en te luisteren naar mensen kun je die drivers opsporen (ook als coach dus).

 

Nu is dit het TA-evangelie: “Het allerbelangrijkste is om zich te realiseren dat ieder script veranderd kan worden.” (115) Ook Nicolette Kat leert me positief beginnen: “Een driver is op zichzelf een positieve kernkwaliteit. Het is alleen te veel van het goede. Het kunnen dus interne bronnen van stress zijn.” (143) Daarom kunnen we ons toestaan van de drivers af te wijken of nieuwe aanwijzingen te formuleren. Zie hier mijn allowers:

 

  1. Zoals je bent ben je goed genoeg, je kunt leren van fouten
  2. Wees open en uit je behoeften, vraag hulp en delegeer
  3. Doe wat je kan, genoeg is genoeg, maak dingen een voor een af
  4. Doe jezelf een plezier, trek je grens, zeg nee, zorg voor jezelf
  5. Doe het in je eigen tempo, neem op tijd rust

 

Naar aanleiding van: Ian Stewart & Vann Joines, Transactionele Analyse: Het Handboek voor persoonlijk en professioneel gebruik.7 Amsterdam: SWP, 2008. (Oorspronkelijke titel: TA Today: A New Introduction to Transactional Analysis. Nottingham: Lifespace Publishing, 1987, vertaald door Maarten J. Stoffel, Karen van der Zee en Jan W. Boshuizen)

 

Nicolette Kat: Coachen met een leeg hoofd: Helder en deskundig coachen als expert, gids en geweten.7 Culemborg: Van Duuren Media, 2018