Compassie en Liefde

Gerrit Glas (* 1954, filosoof en psychiater) noemde ooit onthechting en onverbondenheid een ‘existentiële realiteit’ (36). Het is de werkzame macht van bestaanstekort. Vaak verbergt hij zich achter een overvloed aan beleving. Maar wie de ander kan zien als een ‘gegeven’, maakt het zoeken en vinden van verbinding tot een bijna religieuze bezigheid. God ‘geeft’ je een naaste. Op dat punt gekomen zegt hij: “Ze opent een geweldige ruimte voor creatieve omgang met verschil.” (38). We hebben de neiging om anderen te zoeken met wie we al ‘iets hebben’. Maar samenleven is in essentie omgaan met verschil.

 

Brené Brown (* 1965, psycholoog) onderzoekt de houding die mensen nodig hebben die ‘erbij willen horen’. Haar antwoord is: “Sterke rug. Zachte voorkant. Een wild hart.” (168-169). Zij heeft deze drieslag overgenomen van Joan Halifax (* 1942, boeddhistisch lerares, zenpriester, antropologe). Brown verwerkt dit in haar analyse van het verlangen naar verbinding. Want dat is iets wat alle mensen doen, verlangen naar verbinding, vanaf hun jeugd aan.

 

Zij vertelt over een pijnlijke ervaring in haar jeugd. Zij werd niet uitgekozen om mee te doen in het cheerleaderteam. Dat vond ze vreselijk: “Ik zou later via de tamtam horen dat ik weliswaar goed kon dansen, maar niet geschikt was voor de Bearkadettes. Geen strikjes. Geen uitstraling. Geen groep. Geen vrienden. Niets om erbij te horen. Ik was alleen. En ik voelde me afgrijselijk.” (19). Daarna zwegen haar ouders – zo voelde zij zich ook nog eens niet bij het gezin horen.
Iets vergelijkbaars was mijn ervaring rond mijn dertiende. Enorme angst en gebrek aan emotionele bijstand van je ouders. Heel alleen heb ik me gevoeld. Ik herken dan ook dat Brené Brown laat zien hoe mensen reageren: pijn verdoven, of ontkennen, of de moed om je pijn onder ogen te zien. Zo ontwikkel je compassie met jezelf. (21).

 

Daarmee is het kernwoord genoemd: compassie. Samen met liefde is compassie het hart van de menselijke spiritualiteit. “Spiritualiteit is erkennen en vieren dat we allemaal onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn door een kracht die groter is dan wijzelf, en dat onze verbondenheid met die kracht en met elkaar geworteld is in liefde en compassie.” (55, zie ook 40, 42-43, 133 147: ‘sacraal gevoel’, aldus de Franse socioloog Emile Durkheim). Brown onderkent dat deze bezieling voortdurend onder druk staat. Ook benadrukt zij dat je soms niet aan de kant moet gaan voor druk en dus alleen komt te staan. Dat is de ‘wildernis’ waar je kwetsbaar bent. Verlangen naar verbinding is een daarom zoektocht. “Het enige wat we zeker weten is dat we op deze zoektocht moeten leren omgaan met de spanning van veel paradoxen, waaronder het belang van samen zijn en alleen zijn.” (49).

 

De paradox behoort tot ons grootste spirituele bezit (103, Carl Jung; 176). Bij de praktische uitwerking geeft Brown dan ook steeds een combinatie van schijnbaar tegenstrijdige aspecten (44):

 

1 Het is moeilijk om van dichtbij een hekel aan mensen te hebben. Zoom in.
2 Eerlijk zeggen dat iets bullshit is en je fatsoen bewaren.
3 Hand in Hand. Met vreemden.
4 Sterke Rug. Zachte voorkant. Een wild hart.

 

Eenzaamheid en alleen zijn, twee verschillende situaties. Dat laatste kan heel krachtig en helend zijn, zegt Brown. Maar eenzaamheid is dat niet: “De kern van eenzaamheid is de afwezigheid van betekenisvolle sociale interactie: een intieme relatie, vriendschappen, familiebijeenkomsten of zelfs contacten binnen de samenleving op ons werk.’ (62). Sociale verbinding is zo essentieel voor ons als voedsel en water. We zijn een sociale soort. Als wij uit de groep worden geduwd gaan we in de overlevingsstand. We gaan onszelf beschermen, zelfs als we contact maken. “Eenzaamheid waar niets aan wordt gedaan leidt tot constante eenzaamheid doordat we bang worden om contact te zoeken.” (66). Eenzaamheid is levensbedreigend.

 

Naar aanleiding van: Brené Brown, Verlangen naar verbinding: Er echt bij horen en de moed om alleen te staan.3 Amsterdam: Bruna, 2018 (Bonella van Beusekom vertaalde de oorspronkelijk Engelstalige versie: Braving the Wilderness. New York, Random House, 2017).

Voor haar website, klik hier.
En klik hier voor haar beroemde TED-talk over kwetsbaarheid.

 

Gerrit Glas, “Onverbondenheid. Of: over dat wat ons bindt.” In: Eep Talstra e.a. Ongekend: Over eenzaamheid. Barneveld: De Vuurbaak, 2006, 21-42.